Market Kâr Marjı Hesaplama: Formül, Örnekler, Kâr Marjı ve Kâr Oranı Farkı

Kâr marjı formülü

Kâr marjı, satılan her 100 liralık ürünün kaç lirasının işletmeye kâr olarak kaldığını gösterir. Formül şudur:

Kâr marjı (%) = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Satış fiyatı × 100

Örnek: KDV hariç 40 TL’ye aldığınız bir ürünü KDV hariç 50 TL’ye satıyorsanız ürün başına kârınız 10 TL’dir. Kâr marjı 10 ÷ 50 × 100 = %20 olur. Yani her 100 TL’lik satışın 20 TL’si brüt kârdır.

Hesabı elle yapmak istemiyorsanız kâr marjı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Kâr oranı (markup) formülü

Kâr oranı, maliyetin üzerine yüzde kaç eklendiğini gösterir. Esnaf arasında “üstüne yüzde 25 koydum” denildiğinde kastedilen budur:

Kâr oranı (%) = (Satış fiyatı − Maliyet) ÷ Maliyet × 100

Aynı örnekte 10 TL kâr, 40 TL maliyete bölünür: 10 ÷ 40 × 100 = %25. Dolayısıyla aynı ürün için kâr oranı %25, kâr marjı %20’dir. İkisi de doğrudur; ama karıştırıldığında fiyatlama hatası yapılır.

Kâr marjı ve kâr oranı farkı

En yaygın hata, “%20 kâr istiyorum” deyip maliyetin üzerine %20 eklemektir. Bu durumda marjınız %20 değil, yaklaşık %16,7 olur. Aşağıdaki tablo iki ölçünün karşılığını gösterir:

Dönüşüm formülleri: Kâr oranı = Marj ÷ (1 − Marj) ve Marj = Kâr oranı ÷ (1 + Kâr oranı). Örneğin %25 kâr oranı, 0,25 ÷ 1,25 = %20 marja karşılık gelir.

Hedef marjla satış fiyatı nasıl bulunur?

Bir ürün için belirli bir marj hedefliyorsanız satış fiyatını şu formülle bulursunuz:

Satış fiyatı = Maliyet ÷ (1 − Hedef marj)

1. Ürünün KDV hariç birim maliyetini bulun. Koli alıyorsanız koli fiyatını koli içi adede bölün; varsa nakliye gibi doğrudan giderleri ekleyin.
2. Hedef marjı ondalık sayıya çevirin: %25 için 0,25.
3. Maliyeti (1 − 0,25) = 0,75’e bölün. Örneğin 60 TL maliyetli ürün için 60 ÷ 0,75 = 80 TL (KDV hariç).
4. Bulduğunuz tutara ürünün KDV oranını ekleyerek raf fiyatını hesaplayın.
5. Raf fiyatını yuvarlayacaksanız (ör. 95,90 TL), yuvarlama sonrası marjı tekrar kontrol edin.

KDV hesabı marjı nasıl etkiler?

Marj hesabındaki en sinsi hata, KDV dâhil satış fiyatıyla KDV hariç alış fiyatını karşılaştırmaktır. Örnek: KDV oranı %20 olan bir ürünün raf fiyatı KDV dâhil 120 TL, alış fiyatı KDV hariç 80 TL olsun.

• Yanlış hesap: (120 − 80) ÷ 120 = %33,3. Bu oran KDV’yi kâr gibi gösterir.
• Doğru hesap: Önce satış fiyatından KDV’yi ayırın: 120 ÷ 1,20 = 100 TL. Sonra (100 − 80) ÷ 100 = %20.

KDV, tahsil edip devlete aktardığınız bir vergidir; kârınızın parçası değildir. Bu yüzden alış ve satışı aynı şekilde, KDV hariç alın. Ürünlerinizin güncel KDV oranlarını Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarından veya mali müşavirinizden teyit edin.

Fire, indirim ve iskontonun marja etkisi

Kâğıt üzerindeki marj, rafta yaşananlarla birlikte değerlendirilmelidir. İki örnek:

• Fire: Manavda 100 kg domatesi kilogramı 20 TL’den (2.000 TL) alıp 30 TL’den satmayı planlıyorsunuz. Hiç fire olmasa 3.000 TL satış ve %33,3 marj beklenir. 10 kg bozulursa satış 90 × 30 = 2.700 TL olur; kâr 700 TL’ye, marj %25,9’a düşer.
• İndirim: Marjı %20 olan, maliyeti 80 TL ve satış fiyatı 100 TL olan bir üründe %10 indirim yaptığınızda fiyat 90 TL’ye, kâr 10 TL’ye iner. Marj %11,1’e düşer ve aynı toplam kârı elde etmek için yaklaşık iki kat satış yapmanız gerekir.

Bu yüzden fireli ürünlerde (meyve-sebze, ekmek, şarküteri) fiyatı planlarken beklenen fire oranını maliyete dâhil edin. Fireyi düzenli kaydetmek için stok takibi rehberine bakabilirsiniz.

Kategori ve mağaza ortalaması nasıl hesaplanır?

Tek tek ürünlerin marjı kadar, kategorinin ve mağazanın ortalama marjı da önemlidir. Ortalama marj, ürün marjlarının basit ortalaması değil, satış tutarıyla ağırlıklandırılmış ortalamasıdır: toplam brüt kâr, toplam satışa bölünür.

Örnek: Bir ay içinde temel gıdadan 50.000 TL satış ve 6.000 TL brüt kâr (%12), atıştırmalıklardan 20.000 TL satış ve 5.000 TL brüt kâr (%25) elde ettiniz. Ortalama marj (12 + 25) ÷ 2 = %18,5 değil, (6.000 + 5.000) ÷ (50.000 + 20.000) = %15,7 olur. Satışın büyük kısmı düşük marjlı gruptan geldiği için ortalama da ona yakındır.

Bu hesap, kampanya ve raf düzeni kararlarında yol gösterir: yüksek marjlı kategorilerin satış payını artırmak, tüm fiyatları yükseltmekten çoğu zaman daha etkilidir.

Sık yapılan hesap hataları

Marj hesabında en sık karşılaşılan yanlışlar:

• Kâr oranını marj sanmak: Maliyetin üzerine eklenen yüzde, satış fiyatına göre hesaplanan marjdan her zaman yüksektir.
• KDV’yi karıştırmak: Satış fiyatını KDV dâhil, alış fiyatını KDV hariç almak marjı şişirir.
• Eski alış fiyatıyla hesaplamak: Son mal kabulünde alış fiyatı arttıysa eski maliyetle hesaplanan marj gerçeği yansıtmaz.
• Koli iskontosunu unutmak: Tedarikçiden alınan fatura altı iskonto veya bedelsiz ürün, birim maliyeti düşürür; hesaba katılmazsa marj olduğundan düşük görünür.
• Fireyi yok saymak: Fireli ürünlerde planlanan marj ile gerçekleşen marj arasında büyük fark oluşur.

Brüt kâr ve net kâr farkı

Bu rehberde hesaplanan marj brüt kâr marjıdır: satış ile malın maliyeti arasındaki fark. İşletmenin gerçekte ne kazandığını görmek için kira, personel, elektrik, banka komisyonu ve diğer giderleri de düşmeniz gerekir; geriye kalan net kârdır. Brüt marjınız yüksek görünse de giderler artmışsa net kâr azalabilir. Ürün fiyatlarını brüt marja göre, işletmenin genel sağlığını ise net kâra göre değerlendirin.

Marjı düzenli takip etmek için kontrol listesi

Marj, bir kez hesaplanıp unutulacak bir rakam değildir. Şu rutini edinin:

• Her mal kabulünde alış fiyatı değişen ürünlerin satış fiyatını gözden geçirin.
• Ayda bir ürün ve kategori bazlı kâr raporunu açın; marjı en düşük 20 ürünü inceleyin.
• Kampanya ve indirimlerden önce indirimin marja etkisini hesaplayın.
• Fireli ürünlerde fireyi kaydedin ve marjı fire sonrası hesaplayın.
• Fiyat güncellemesinden sonra raf etiketlerini toplu basın; raf ile kasa fiyatı aynı olsun.

AlbiPos’ta kâr takibi

AlbiPos’ta her satış, ürünün alış fiyatıyla birlikte kaydedildiği için raporlama ve kâr analizi ekranında ürün ve kategori bazlı kâr hazır gelir. Yapay zekâ destekli rapor analizi, kâr marjı düşük ürünleri ve alış fiyatının altında satılan ürünleri ayrıca işaretler; böylece fiyatı güncellenmemiş ürünler gözden kaçmaz. Fiyat güncellemesinden sonra raf etiketlerini ve fiyat afişlerini toplu basabilirsiniz.